Publieke speelplekken zijn van groot belang voor de ontwikkeling van elk kind. Het zijn plekken om te ontdekken, te leren, grenzen te verleggen en samen te spelen. Voor kinderen met een beperking zijn goed ontworpen speelomgevingen van onschatbare waarde: ze bieden niet alleen fysieke ruimte om te bewegen, maar stimuleren ook de sociale, mentale en emotionele ontwikkeling. Toch blijkt uit de praktijk dat veel speelplekken onvoldoende rekening houden met de uiteenlopende noden van deze diverse groep kinderen.
Kind & Samenleving werkte in 2024 aan vier pilootprojecten rond speelruimte voor kinderen met een beperking. In die projecten werkten we samen met kinderen met een beperking rond een concrete speelruimte. In 2025 lanceerden we een publicatie over inclusieve speelruimte en participatie met kinderen met een beperking, gevolgd door een studiedag op 11 juni 2025.
Waarom is het zo belangrijk om speelruimte inclusiever te maken? We geven vijf goede redenen:
- Spelen is een recht.
Elk kind heeft het recht om buiten te spelen in de publieke ruimte, zoals vastgelegd in het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind en in rechten van personen met een handicap.
- Inclusieve speelplekken zijn waardevol voor iedereen.
Ook kinderen zonder beperking hebben soms nood aan rust, overzicht of een veilige plek. En een toegankelijke plek zorgt ervoor dat ook ouders of grootouders met een beperking met hun kinderen kunnen spelen.
- Participatie zorgt voor een betere speelruimte.
Kinderen met een beperking kunnen zelf meedenken over speelruimte. Door hen actief te betrekken in het ontwerpproces, ontstaat een plek die echt vertrekt vanuit hun leefwereld.
- Contact tussen kinderen met en zonder beperking verrijkt.
Het stimuleert wederzijds begrip, empathie en het omgaan met verschillen.
- Inclusief denken maakt speelruimte rijker.
Wie ontwerpt met alle kinderen in gedachten, komt tot een gevarieerd, creatief en uitdagend spelaanbod dat verder gaat dan de standaardtoestellen.
Vier Pilootprojecten
In vier steden gingen we op pad met diverse groepen kinderen. Samen speelden we, onderzochten we hun huidige speelplekken en bezochten we speelterreinen die al inclusiever waren ingericht.
Menen
In Menen werkten we met jeugdvereniging Skiver aan ideeën om het terrein bij hun lokalen inclusiever te maken.
In een eerste sessie gingen we spelen in het provinciaal domein Bergelen. In de tweede sessie bereidden de leiding een activiteit voor rond sensorisch spelen op het eigen terrein. De derde sessie bestond uit één op één gesprekken met de kinderen, om dieper in te gaan op de noden en wensen.
Waregem
In Waregem werkten we samen met kinderen en jongeren van Akabe Funk aan de verbetering van het speelterrein bij hun jeugdlokalen. De groep jongeren was erg uiteenlopend qua ontwikkelingsleeftijd, beperking, noden… Dat maakte de participatie extra uitdagend en interessant.
We speelden één sessie op het eigen terrein, verkenden in een tweede sessie het Park Baron Casier, en gingen in een derde sessie aan de slag met het ontwerp van de ruimte.
Wilrijk
In Wilrijk dachten kinderen met fysieke en mentale beperkingen én kinderen met autisme mee over aanpassingen aan de grote speelnatuur in het Park van Eden. Het Park van Eden is een natuurrijke, avontuurlijke speelruimte, die niet erg toegankelijk is.
Met een groep kinderen van Heder (een organisatie voor kinderen met een niet-aangeboren hersenletsel) en van De Wereld van Rayaan (een organisatie voor kinderen met autisme) verkenden we het Park van Eden. Deze twee verschillende groepen legden ook verschillende elementen van het park bloot. In een derde sessie maakten de kinderen van Heder en van De Wereld van Rayaan een ontwerp voor het park.
Izegem
In Izegem dachten kleuters en leerlingen uit het buitengewoon onderwijs, type 9 (buitengewoon onderwijs voor kinderen met een autismespectrumstoornis) mee over hoe het speelterrein naast hun school beter kon aansluiten op hun noden.
In een eerste sessie speelden de kinderen op hun eigen terrein zoals ze dat altijd doen. In de tweede sessie verkenden we het speelterrein Kerelsplein in Roeselare. Daar evalueerden we samen met de kinderen het terrein en bepaalden we wat interessant zou kunnen zijn op het eigen terrein. In een derde sessie maakten de kinderen collages en maquettes om de ruimte vorm te geven.
In alle projecten was er een nauwe samenwerking met stadsdiensten, begeleiders en ouders. In een afsluitmoment werd met de gemeentelijke diensten en actoren samen nagedacht over de ruimte. Dat resulteerden telkens in een schetsontwerp waarop de steden verder konden bouwen. Een aantal projecten is al in volle gang en krijgt binnenkort vorm in de publieke ruimte. Het project in Menen is bijvoorbeeld al uitgevoerd:
Inclusief speelterrein in Menen
Vier uitgangspunten voor inclusieve speelruimte
Kinderen met een beperking: een diverse doelgroep
Inclusief ontwerpen doe je voor een brede, diverse groep kinderen, niet voor één type beperking. Men is snel geneigd om meteen te denken aan een kind in een rolstoel, maar er zijn heel veel andere beperkingen om rekening mee te houden.
“De groep ‘kinderen met een beperking’ is geen homogene doelgroep: fysieke, mentale en zintuiglijke noden lopen sterk uiteen. Door speelplekken te ontwerpen die inspelen op die variatie, vergroot je de toegankelijkheid en de speelwaarde voor alle kinderen. Laat je ontwerp dus niet leiden door één stereotype (zoals de rolstoelgebruiker), maar creëer een omgeving met verschillende speelkansen, belevingsvormen en niveaus van uitdaging. Zo sluit je niemand uit.”
Avontuurlijk spelen voor iedereen
In het project rond inclusieve speelruimte leggen we de nadruk op avontuurlijke speelruimte: hoe kun je een speelruimte toegankelijker maken, zonder dat de uitdaging daarmee verloren gaat?
“Avontuurlijk spelen is spel dat kinderen uitdaagt om te ontdekken, risico’s te nemen en hun grenzen te verkennen op hun eigen tempo en niveau. Avontuurlijk spelen is niet alleen weggelegd voor kinderen zonder beperking. Juist kinderen met een beperking verdienen de kans om grenzen te verkennen, risico’s te nemen, en bovenal: plezier te maken in een omgeving die hen uitdaagt én ondersteunt. Het draait om het vinden van de juiste balans tussen veiligheid en avontuur – het gaat erom kinderen de ruimte te geven om te ontdekken, zonder dat we alle risico’s wegnemen of ze aan hun lot overlaten.”
Inclusieve speelruimte is beter voor iedereen
Een inclusieve speelplek is van grote waarde voor kinderen met een beperking, maar ook voor kinderen zonder beperking, ouders en begeleiders is het waardevol. Inclusief denken is dus geen speciale aanpak voor een kleine groep, maar een kans om speelruimte rijker, creatiever en toegankelijker te maken voor iedereen.
“Want ieder kind heeft soms behoefte aan rust, overzicht of een veilige plek om even op adem te komen. Een prikkelarme hoek of een rustig zitplekje, oorspronkelijk ontworpen met kinderen met een beperking in gedachten, kan ook steun en rust bieden aan een overprikkeld kind zonder beperking. Dat geldt ook voor ouders en verzorgers. Een goed toegankelijke speelplek zorgt ervoor dat ook ouders met een beperking er gemakkelijk met hun kind kunnen zijn, of dat nu een kind met of zonder beperking is. Door inclusief te ontwerpen, ontstaat vanzelf een plek die breder toegankelijk is.”
Samen spelen
Samen spelen is leuk, leerzaam en belangrijk voor elk kind. Toch is het voor kinderen met een beperking vaak geen vanzelfsprekendheid. Naast het feit dat ze op een speelterrein op fysieke drempels botsen, zijn er ook sociale drempels. Kinderen met een beperking gaan vaak naar het buitengewoon onderwijs en wonen soms op een plek waar extra zorg aanwezig is. Daardoor komen ze minder in contact met leeftijdsgenoten zonder beperking.
Dat is een gemiste kans. Want kinderen leren door te spelen hoe je met verschillen omgaat. Juist het contact tussen kinderen met en zonder beperking is waardevol. Als samenleving hebben we de verantwoordelijkheid om die drempels te verlagen. We moeten ervoor zorgen dat het contact tussen kinderen met en zonder beperking vanzelfsprekender wordt. Niet alleen op school of in een organisatie, maar ook op straat, op een plein en in een park. Ouders, scholen, buurtwerkingen en overheden kunnen samen het verschil maken door speelkansen te creëren voor elk kind.
Publicatie
De ervaringen uit die vier projecten én informatie uit andere onderzoeken en projecten (onder andere uit Nederland) bundelden we in een publicatie: Avontuurlijk speelruimte voor iedereen. De publicatie biedt inspiratie, inzichten en praktische handvaten voor ontwerpers, beleidsmakers en professionals die werk willen maken van inclusieve speelruimte.
- Je vindt in de publicatie een stappenplan om als gemeente een visie rond concrete speelruimte uit te werken.
- Het hoofdstuk over speelruimte bestaat uit vier delen: minimale eisen voor toegankelijkheid, zitplekken, sensorisch spelen en avontuurlijk spelen. Een tekening toont telkens een overzicht van tips die je kunt toepassen om je speelruimte toegankelijker te maken.
- In een hoofdstuk rond participatie vind je concrete methodieken en tools om samen met kinderen met een beperking rond ruimte na te denken.
Avontuurlijke speelruimte voor iedereen
Lees hier de publicatie!
Inspraaktools
Kinderen met een beperking weten vaak heel goed wat ze nodig hebben om fijn te kunnen spelen. Door hen actief te betrekken bij het ontwerp van speelruimte, vergroot je de kans dat die plek ook echt aansluit bij hun wensen, mogelijkheden en dromen.
In hoofdstuk 5 vind je een aantal participatiemethodieken terug. Hieronder vind je deze methodieken terug, met per methodiek een korte handleiding om aan de slag te gaan.
Methodieken kunnen, mits een kleine aanpassing, geschikt zijn om met kinderen met een beperking te gebruiken.
Evaluatie Terrein
Met deze methodiek evalueer je samen met kinderen een bestaand terrein. Je test het terrein samen met kinderen uit, en gaat er daarna over in gesprek.
Collage
Met deze methodiek werken kinderen met foto’s rond een concrete ruimte. Zo werk je op een heel visuele manier met kinderen aan een ontwerp.
Maquettes
Kinderen drukken hun ideeën en wensen voor een plek visueel uit aan de hand van diverse materialen om een eigen ontwerp te ontwikkelen. De ontwerpen kunnen dienen als input voor het programma van eisen voor bijvoorbeeld een speelplek of publieke ruimte.
Stickeroefening
Met deze methodiek peil je naar de reactie van kinderen op een foto of tekening, met groene en rode stickers. Deze methodiek kan heel eenvoudig zijn en is onder andere geschikt om te gebruiken met kinderen met een beperking en hele jonge kinderen.
